Không thể vượt lên với vòng kim cô quanh đầu

 - "Chúng ta không thể vượt lên phía trước với chiếc vòng kim cô ở quanh đầu và tấm mai rùa ở trên lưng. Sửa đổi Hiến pháp vì vậy là cơ hội rất quan trọng để thiết kế tương lai", TS Nguyễn Sĩ Dũng, Phó Chủ nhiệm Văn phòng QH nói về cơ hội vàng của năm 2013.

>> Dự thảo sửa đổi Hiến pháp lấy ý kiến nhân dân

Năm 2013 là thời điểm diễn ra một sinh hoạt chính trị lớn - toàn dân tham gia góp ý sửa đổi Hiến pháp. Theo ông, việc này có ý nghĩa và tầm quan trọng như thế nào với cả dân tộc?

-  Việc này rất quan trọng.

Trước hết, dân tộc ta đang bước vào một thời kỳ phát triển mới. Đây là thời kỳ của hội nhập quốc tế và cạnh tranh toàn cầu. Không có những cải cách sâu rộng trong mọi mặt của đời sống xã hội, chúng ta không thể thành công.

TS Nguyễn Sĩ Dũng (giữa): Những rào cản và trói buộc không đáng có cần phải được tháo dỡ. Ảnh: Lê Anh Dũng

Đã hội nhập thì chúng ta phải chấp nhận các chuẩn mực của quốc tế. Đã cạnh tranh thì phải giải phóng được mọi tiềm năng của mình. Những rào cản và những trói buộc không đáng có cần phải được tháo dỡ. Rõ ràng, chúng ta không thể vượt lên phía trước với chiếc vòng kim cô ở quanh đầu và tấm mai rùa ở trên lưng. Sửa đổi Hiến pháp vì vậy là cơ hội rất quan trọng để thiết kế tương lai.

Đây cũng cơ là hội rất quan trọng để thực hành dân chủ. Dân chủ là việc chính sách, pháp luật được hình thành trên cơ sở ý chí của đa số. Chính kiến xã hội được hình thành trên cơ sở tranh luận xã hội. Việc thảo luận và đóng góp ý kiến cho dự thảo sửa đổi Hiến pháp sẽ giúp hình thành hàng loạt chính kiến của chúng ta về những vấn đề hệ trọng nhất của luật hiến pháp, đồng thời cũng giúp hoạt động lập hiến phản ánh được ý nguyện của đông đảo các tầng lớp nhân dân.

Quyền lập hiến

Vai trò của người dân đối với bản Hiến pháp sửa đổi cần được thể hiện như thế nào? Liệu có nên chỉ dừng lại ở việc lấy ý kiến đóng góp vào bản dự thảo sửa đổi hay mở rộng đến quyền của dân được phúc quyết Hiến pháp?

- Theo tôi, ở đây người dân không chỉ có vai trò, mà lớn hơn rất nhiều là có chủ quyền.

Chủ quyền nhân dân trước hết thể hiện ở quyền lập hiến của nhân dân. Quyền lập hiến của nhân dân trước hết thể hiện ở quyền phúc quyết Hiến pháp của nhân dân. Khi mọi quyền lực đều thuộc về nhân dân, thì mọi quyền lực đều chỉ hợp pháp khi được nhân dân phân chia. Chính vì vậy, bảo đảm quyền phúc quyết của nhân dân là bảo đảm tính chính danh của toàn bộ hệ thống quyền lực nhà nước.

Hiến pháp còn được coi là một bản kế ước xã hội. Đây là sự cam kết của tất cả mọi công dân đất Việt về hệ thống giá trị mà chúng ta theo đuổi, về những nguyên tắc tổ chức đời sống xã hội mà chúng ta tuân thủ, về việc phân chia quyền lực mà chúng ta tôn trọng… Không được toàn thể nhân dân thông qua thì làm sao Hiến pháp có thể trở thành một bản kế ước xã hội được.

Thực ra, Hiến pháp năm 1992 không quy định về việc sửa đổi Hiến pháp thì phải đưa ra toàn dân phúc quyết. Tuy nhiên, điều này không cản trở việc Quốc hội đưa dự thảo sửa đổi Hiến pháp ra toàn dân phúc quyết. Bởi vì quyền lập hiến là quyền tự nhiên của nhân dân, chứ không phải là một quyền hiến định.

Như ông từng viết trong một tờ tạp chí mới đây, theo tinh thần Hiến pháp năm 1946, hầu hết các quyền của người dân được Hiến pháp ghi nhận và bảo đảm. Hiến pháp không đặt vấn đề Nhà nước bảo đảm các quyền đó, mà ghi nhận các quyền đó như những quyền đương nhiên do tạo hóa ban cho. Tinh thần này có được kế thừa ở các bản Hiến pháp sau đó và đặc biệt bản dự thảo Hiến pháp sửa đổi lần này không?

- Tinh thần này thể hiện rõ hơn ở bản dự thảo sửa đổi Hiến pháp lần này. Tuy nhiên, vấn đề là chúng ta phải xác định được quyền lập hiến thuộc về ai.

Nếu Hiến pháp là văn bản của Nhà nước, thì nói Nhà nước bảo đảm các quyền con người chỉ là tuyên ngôn của Nhà nước. Nếu Hiến pháp là văn bản của nhân dân (được nhân dân thông qua, hoặc phúc quyết), thì nói Nhà nước bảo đảm quyền con người là nhiệm vụ được giao cho Nhà nước. Cũng là việc Nhà nước bảo đảm quyền con người cả, nhưng trường hợp đầu là thiện chí của Nhà nước, trường hợp sau là trách nhiệm của Nhà nước.

Cơ hội vàng không thể bỏ qua

Liên hệ với những bài học lịch sử, trong những lần sửa đổi Hiến pháp trước đó người dân có được tham gia hay không và có vai trò như thế nào? Người dân đã được tạo điều kiện để hưởng quyền và thể hiện nghĩa vụ là một người chủ đích thực của đất nước hay chưa?

- Trong các lần sửa đổi Hiến pháp mà tôi được biết, thì người dân đều được tham gia đóng góp ý kiến. Cơ quan soạn thảo và Ủy ban sửa đổi Hiến pháp cũng đã cố gắng tiếp thu ý kiến của nhân dân.

Tuy nhiên, vấn đề quyền phúc quyết của nhân dân chưa bao giờ được đặt ra mạnh mẽ như lần này. Tôi cho rằng chủ nghĩa lập hiến và tư tưởng pháp quyền đã có bước phát triển rất vượt bậc trong đời sống của xã hội chúng ta.

Cả nước đang bàn chuyện sửa Hiến pháp trong bối cảnh kinh tế Việt Nam năm 2012 vừa kết thúc bằng những con số không vui và chứng kiến nhiều khó khăn còn kéo dài. Theo dự báo, những tín hiệu không mấy sáng sủa của nền kinh tế sẽ còn tiếp tục diễn ra trong năm 2013 nếu không có những biện pháp từ tầm vĩ mô. Nếu để gửi một thông điệp năm mới trong bối cảnh như vậy, ông sẽ nói gì?

- Muốn có bước phát triến mới chúng ta phải có thêm động lực. Cải cách hiến pháp có thể mang lại nguồn động lực đó. Sửa đổi Hiến pháp lần này vì vậy chính là cơ hội vàng không thể bỏ qua.

Lê Nhung

QUAN HỆ VIỆT NAM VÀ TRUNG QUỐC

Trung Quốc diễn tập tàu ngầm ở Biển Đông gây sức ép cho Việt Nam.

Báo điện tử của quân đội Trung Quốc đăng hình ảnh các tàu ngầm thuộc Hạm đội Biển Đông của Hải quân Trung Quốc đã tham gia cuộc diễn tập hỗ trợ nhanh, theo đó thời gian chuẩn bị kỹ thuật cho ngư lôi được giảm xuống 20%, và vì vậy tăng được khả năng sẵn sàng chiến đấu. Và khi các tàu ngầm đến vùng biển đã định, ngư lôi được thả xuống độ sâu 200m. Chỉ huy đội tàu cho biết với độ sâu này có thể loại trừ nguy cơ bị vệ tinh phát hiện và có thể ở dưới biển sâu an toàn.

Trong những năm gần đây, đội tàu ngầm này của Trung Quốc đã hoàn thành các cuộc diễn tập bằng đạn thật, phóng thủy lôi, ngư lôi phong tỏa hàng hải, tên lửa tấn công dưới nước và tiến hành các cuộc diễn tập phối hợp trong các mục tiêu quan trọng như hợp lực tấn công, phong tỏa cùng với các tàu chiến trên mặt nước và lực lượng trên không.

Trước tình hình đó Việt Nam cũng đã chuẩn bị đưa tàu ngầm hoạt động trên biển đông để đối trọng với Trung Quốc .Theo dự kiến  Việt Nam sẽ có khoảng 9 tàu ngầm hoạt động trên biển đông để chống lại sự gia tăng  áp lực từ phía  Trung Quốc.

MỸ ĐÃ VÀ ĐANG TRỞ LẠI BIỂN ĐÔNG NÓI RIÊNG VÀ THÁI BÌNH DƯƠNG NÓI CHUNG

Chính sách biển của Trung Quốc đã và đang gây nhiều căng thẳng với các nước tuyên bố chủ quyền khác và nỗi lo ngại về chủ nghĩa bành trướng Trung Quốc từng đóng một vai trò trong quyết định của Mỹ nhằm chuyển các nguồn lực quân sự nhiều hơn đến châu Á và khiến Philíppin, Việt Nam và Thái Lan trở nên cởi mở hơn trước sự hiện diện ngày càng tăng của Mỹ trong khu vực. Một số nước ở Biển Đông bị lôi kéo vào các tranh chấp chủ quyền đảo trước đây tìm thấy một con đường phía trước thông qua Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á(ASEAN). Nhưng Trung Quốc nổi giận trước đề nghị: chính sách Biển Đông và hành động của Trung Quốc cần được các nước ASEAN hoặc các nhóm khu vực khác đem ra thảo luận. Đáng lẽ Bộ Ngoại giao Trung Quốc, giống như Bộ Ngoại giao Mỹ, sẽ là cơ quan thiết lập và phối hợp chính sách giữa các cơ quan chính phủ và các chính quyền địa phương có lợi ích ở các vùng biển tranh chấp. Nhưng thực tế Bộ Ngoại giao Trung Quốc chỉ có một chút thực quyền. Tương tự, lực lượng hải quân của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc phần lớn vẫn đứng ngoài xung đột, một phần do các nhà lãnh đạo sợ rằng sự hiện diện quân sự mạnh mẽ sẽ thúc đẩy cuộc đối đầu nhỏ thành xung đột vũ trang. Khi chiến lược hải quân khu vực của quân đội Trung Quốc vẫn mập mờ, các nhà hoạch định chính sách của Lầu Năm Góc và Bộ Ngoại giao Mỹ chỉ theo dõi và nắm các tín hiệu từ những hành động của các cơ quan thực thi luật biển của Trung Quốc. Do đó, chiến lược trở lại châu Á của Lầu Năm Góc được công bố gần đây có ý định chuyển 10% các loại tàu nổi và tàu ngầm đang hoạt động ở Đại Tây Dương về Thái Bình Dương trong thời gian 8 năm. Việc chuyển đổi đó một phần do Mỹ nhận thức rằng Trung Quốc có thể trở thành mối đe dọa khu vực.Những hành động của Trung Quốc gần đây đang làm hình ảnh của họ bị mất đi trong mắt bạn be quốc tế,ảnh hưởng tớ quan hệ việt mam -trung quốc vi phạm nguyên tắc COC và DOC mà Trung quốc đã tham gia kí kết .

VIỆT NAM VÀ TIẾN TRÌNH SỬA ĐỔI HIẾN PHÁP

Nhiều ý kiến cho rằng Đảng lãnh đạo Nhà nước, Quốc hội, Tòa án Tối cao... như thế nào cần xác định bằng một chương trong Hiến pháp

Ngày 24-1, HĐND TPHCM đã tổ chức lấy ý kiến góp ý cho Dự thảo sửa đổi Hiến pháp 1992 (gọi tắt là Dự thảo). Cùng ngày, CLB Truyền thống kháng chiến TPHCM cũng tổ chức lấy ý kiến trong các thành viên của CLB. Tại hai cuộc góp ý này, nhiều ý kiến cho rằng Dự thảo còn nhiều vấn đề cần tiếp tục làm rõ.

Có nhiều tiến bộ

Hiến pháp 1992 có 12 chương, 147 điều. Dự thảo có 11 chương, 124 điều. So với Hiến pháp 1992, Dự thảo giảm 1 chương, 23 điều; giữ nguyên 13 điều; sửa đổi bổ sung 99 điều và bổ sung 11 điều mới. Nhiều ý kiến đánh giá Dự thảo có nhiều tiến bộ so với Hiến pháp 1992. Trong đó có việc dự kiến thành lập một số cơ quan hiến định mới như Hội đồng Hiến pháp, Hội đồng Bầu cử quốc gia, Kiểm toán Nhà nước (điều 120, 121 và 122), không coi kinh tế Nhà nước là chủ đạo (điều 54) cũng là một sự tiến bộ.

Ngoài ra, luật sư Trần Quốc Thuận, ủy viên Hội đồng Luật sư toàn quốc, nguyên phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, đánh giá: “Dự thảo bổ sung quy định về quyền con người để phù hợp với nội dung các công ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên đã hàng chục năm qua là một sự kiện đáng hoan nghênh so với Hiến pháp hiện hành”. Tuy nhiên, cũng theo ông Thuận, cách thể hiện của Dự thảo có chỗ chưa rõ.

Bác Hồ đã nói: “Quân đội ta trung với nước, hiếu với dân”.

 

“Tôi đề nghị các quy phạm quy định về nhân quyền - quyền công dân phải rõ ràng, minh định, như quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền tự do ngôn luận, quyền tự do báo chí, quyền hội họp, quyền lập hội, quyền biểu tình...” - ông Thuận góp ý.

Thể hiện ý chí chung của toàn dân

Ông Phạm Chánh Trực, nguyên phó bí thư Thường trực Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP; nguyên phó trưởng Ban Kinh tế Trung ương, cho rằng điều 4 Dự thảo quy định Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội, đó là khẳng định đúng đắn. Tuy nhiên, Đảng lãnh đạo Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ, Tòa án Tối cao... như thế nào thì cần được xác định bằng một số điều trong Hiến pháp. “Có thể dành một chương riêng, chứ chỉ có điều 4 thì chưa đầy đủ” - ông Trực nói.

Cũng góp ý cho điều 4 Dự thảo, ông Lê Văn Oanh, Chủ nhiệm Khối Trí thức CLB Truyền thống kháng chiến TPHCM, đặt câu hỏi: Tổ chức quyền lực cao nhất của nước ta là Quốc hội hay Ban Chấp hành Trung ương Đảng? Theo ông Oanh, Hiến pháp quy định Quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất nhưng thực chất QH chỉ là tổ chức hợp thức hóa các nghị quyết, đường lối, chính sách, chỉ thị của Đảng. “Đó là một nghịch lý” - ông Oanh nói. Để giải quyết nghịch lý này, ông Oanh đề nghị Hiến pháp cần quy định Tổng Bí thư sẽ kiêm luôn Chủ tịch nước hoặc Chủ tịch nước phải là Tổng Bí thư, đồng thời là đại biểu Quốc hội.

"Có thể dành một chương riêng về Đảng, chứ chỉ có điều 4 thì chưa đầy đủ"

Nhìn chung, các đại biểu tham gia góp ý mong muốn Dự thảo sẽ được hoàn thiện và Hiến pháp mới khi có hiệu lực sẽ bảo đảm một số tiêu chí. Thứ nhất, Hiến pháp phải thể hiện ý chí chung của toàn dân, thể hiện sự đồng thuận của nhân dân để thành lập chính quyền. Thứ hai, Hiến pháp phải có mục tiêu kiến tạo hạnh phúc, tự do, công bằng, đoàn kết, loại bỏ mọi sự chia rẽ hay áp bức, hướng tới sự phát triển bền vững của dân tộc. Thứ ba, về mặt pháp lý, Hiến pháp phải được xây dựng theo các nguyên tắc pháp luật phổ thông của thế giới văn mimh, phù hợp với các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia.

Nhiều đại biểu góp ý quân đội ta có tên Quân đội Nhân dân Việt Nam mà Dự thảo sửa đổi Hiến pháp 1992 quy định là trung thành với Đảng Cộng sản Việt Nam thì chưa ổn. Bác Hồ đã nói: “Quân đội ta trung với nước, hiếu với dân”. Các ý kiến đề nghị nên học tập Bác Hồ trong vấn đề này.